TIME

Ryuichi Sakamoto, Shiro Takatani

Een droomachtige opera, bevrijd van tijd

Een dromer waakt bij het graf van een overleden vrouw en verliest zijn besef van tijd. Pas als zij in een witte lelie verandert, weet hij dat er honderd jaar voorbij is. Geïnspireerd op het eerste, surrealistische verhaal uit Soseki Natsumes verhalenbundel Yume jūya (‘Tien nachten dromen’) uit 1908, maakt componist en associate artist van het Holland Festival Ryuichi Sakamoto samen met regisseur en beeldend kunstenaar Shiro Takatani een droomachtige opera. Met Mugen No als inspiratiebron – traditioneel Japans danstheater met magische elementen – stelt Sakamoto zich vragen over het verschijnsel tijd en de verhouding tussen mens en natuur. In een schijnbaar eindeloos, droomachtig decor verbeelden danser Min Tanaka en sho-speler Mayumi Miyata de mens en de natuur. Sakamoto: ‘We leven en we sterven, en daarna wordt ons lichaam onderdeel van een volgend leven. Dat is ´samsara´, de levenscyclus van wezens op deze planeet. In dromen verloopt die tijd niet lineair, maar valt alles samen.’

Achtergrondinformatie

‘In dromen kan tijd ongewoon snel gaan, of eindeloos duren. De tijd kan sprongen maken en elementen uit verschillende periodes kunnen probleemloos naast elkaar bestaan. Maar in het dagelijks leven zit de mens gevangen in de tijd.’ 

Ryuichi Sakamoto is geïntrigeerd door de beperkte manier waarop de mens de tijd beleeft, waardoor in zijn ogen ook de muziek ´vastzit´. Het deed hem de afgelopen jaren in de filosofie duiken – van Confusius en Lao Tse tot Henri Bergson en Carlo Rovelli – op zoek naar mogelijkheden om zichzelf en zijn muziek ervan te bevrijden. 

‘De mens heeft de tijd uitgevonden net zoals hij cijfers heeft uitgevonden. Het zijn begrippen die misschien pas tienduizend jaar bestaan, die voor de vroegere Homo sapiens niet bestonden en die in de beleving van bijvoorbeeld gorilla’s en chimpansees nog altijd niet op dezelfde manier bestaan. Hoewel de mens onderdeel van de natuur is, heeft hij zich –­ door logica en concepten zoals tijd – losgemaakt van de natuur. En dus zit hij nu gevangen in die tijd die hij zelf heeft uitgevonden.’ 

Muziek bevrijden van tijd
Om de structuur van tijd waarin de muziek opgesloten zit te doorbreken koos Sakamoto er onder andere voor in zijn werk geen centraal ritme meer aan te houden. In plaats daarvan maakt hij ‘asynchrone’ muziek: muziek die niet binnen strenge ordeningspatronen past, maar meer ruimte laat aan suggestie en experiment. In het verlengde daarvan is de componist geïnteresseerd in andere geluiden dan alleen maar muziek. In navolging van onder anderen componist John Cage vindt Sakamoto dat alledaagse geluiden evengoed als het geluid van instrumenten de moeite waard zijn om aandachtig te beluisteren. De invloed van dit soort ideeën is duidelijk hoorbaar op het album async (2017), maar ook al in de soundscapes die de componist maakte voor de film The Revenant (2015), waarin muziek en andere geluiden zo in elkaar overlopen dat er nauwelijks onderscheid te maken valt. 

Klimaatzorgen
Sakamoto’s interesse in de tegenstelling tussen mens en natuur ontstond in de vroege jaren negentig, toen zijn zorgen over de milieuproblematiek groeiden. Hij begon ook in zijn werk aandacht aan het onderwerp te besteden.

In 1999 maakte hij zijn eerste opera, LIFE, die met zeven uitverkochte voorstellingen in Tokio en Osaka in première ging. Het werk, een poging om de muziek en de gebeurtenissen van de twintigste eeuw te onderzoeken met een macro- en microkosmische kijk op de hele stroom van kunst en beschaving, was een onconventionele opera zonder libretto. De productie bevatte bijdragen en optredens van meer dan honderd performers, zoals Bernardo Bertolucci, Salman Rushdie, Pina Bausch en de Dalai Lama. De voorstelling omvatte bijna alle media, waaronder live optredens met een volledig orkest, solisten, koor, musici uit verschillende muzikale tradities, stemmen en andere samples, en een live wereldwijde online uitzending. Het was de eerste samenwerking van Sakamoto met beeldend kunstenaar en regisseur Shiro Takatani als visual director. 

Hierna maken Sakamoto en Takatani nog vele installaties, waarin steeds de toestand van de wereld doorklinkt. In water state 1 (2013) bijvoorbeeld, vertegenwoordigen waterdruppels de natuur en het klimaat met de bedoeling om mensen bewuster te maken van de omgeving waarin zij leven. TIME kan gezien worden als een spirituele opvolger van LIFE. Het is wederom een opera zonder libretto waarin de mens en de natuur centraal staan. Takatani ontwerpt een decor waarin water opnieuw een hoofdrol speelt en waarin eindeloze reflecties de complexiteit van tijd en tijdsbeleving – het hier en nu, terugblikkend en vooruitblikkend - weerspiegelen. 

No-theater
De eerste keer dat Sakamoto in aanraking kwam met traditioneel Japans No-theater was vrij laat in zijn leven. In zijn jeugd was het genre niet erg populair en leek het te ouderwets voor de moderne tijd. Maar rond zijn vijftigste verdiepte de internationaal succesvolle componist zich er alsnog in. Het raakt namelijk aan de ideeën die Sakamoto intussen zelf ontwikkelde over muziek: ‘Er is voor de muziek in het No-theater geen dirigent en iedere musicus speelt in een eigen tempo. Bovendien worden hier alledaagse geluiden, zoals regendruppels,  en de geluiden van muziekinstrumenten niet wezenlijk verschillend behandeld. Dat geeft een grote vrijheid. Het sluit aan bij mijn eigen ideeën over muziek en het heeft deze verder ontwikkeld.’ De  No-theatervorm was een belangrijke inspiratiebron voor zijn album async en nu ook voor TIME.

Dromen
Het surrealistische tijdsbesef in het eerste verhaal uit Soseki Natsumes bundel Yume jūya, waarin honderd jaar verstrijkt en een menselijk leven overgaat in een bloem, vindt weerklank in Sakamoto’s nieuwe inzichten over muziek: ‘Nadenken over dromen helpt me om ons normale concept van tijd te doorbreken. Ik wil muziek maken in een ander tijdsbesef of zelfs helemaal zonder tijdsbesef.´ 

‘In vrijwel ieder muziekgenre, van pop tot klassiek tot jazz, is er een centraal tempo, waar alle musici zich aan moeten houden. Aangezien ieder mens van nature een eigen tempo heeft, ontstaat er op het moment dat je dat centrale tempo loslaat een enorme ruimte en vrijheid.´ In TIME zal het tempo daarom bepaald worden door twee vooraanstaande Japanse performers: de experimentele danser Min Tanaka en de bekende sho-speler Mayumi Miyata (de sho is een traditioneel Japans mondorgel van bamboe). Eenmaal bevrijd van tijd is ook de muziek, zo hoopt Sakamoto, eindeloos en vrij.

Biografieën

Ryuichi Sakamoto_portrait © nss (zakkubalan)In zijn bijna zeventig levensjaren heeft Ryuichi Sakamoto (Tokio, 1952) vele muzikale levens doorlopen. Als keyboardspeler en songwriter in Haruomi Hosono’s Yellow Magic Orchestra stond hij aan de wieg van de technopop. Zijn solo-experimenten met het mengen van muziekgenres vanuit de hele wereld en grondige studies van het klassieke impressionisme leidden ertoe dat hij de muziek voor bijna veertig films componeerde in evenzoveel jaar, waaronder Nagisa Oshima’s Merry Christmas, Mr Lawrence (1983), Bernardo Bertolucci’s The Last Emperor (1987) en The Sheltering Sky (1990), en de Oscarwinnende film The Revenant (2015) van Alejandro González Iñárritu. 

Alleen al in de afgelopen twintig jaar schreef hij een multimediale opera, maakte hij van een glazen gebouw een instrument en reisde hij naar het noordpoolgebied om het geluid van smeltende sneeuw op te nemen. Die pioniersgeest is volop hoorbaar op Sakamoto's album async uit 2017 dat een geluidsportret schetst van het verstrijken van de tijd tijdens zijn herstel van keelkanker. ‘Muziek, werk en het leven hebben allemaal een begin en een eind,’ zei Sakamoto begin 2019. ‘Wat ik nu wil maken is muziek die bevrijd is van de beperkingen van de tijd.’ 

Sinds halverwege de jaren negentig besteedt Sakamoto veel tijd aan ecologische en activistische zaken. Dit komt terug in zijn werk, zoals in de opera LIFE (1999). Hij richt liefdadigheidsorganisaties op en organiseert vanaf 2012 het jaarlijks terugkerend muziekevenement NO NUKES, waar vele bekende artiesten, waaronder Kraftwerk, aan deelnemen om te protesteren tegen kernenergie na de ramp in Fukushima. Zijn werk is ondermeer bekroond met een Oscar, twee Golden Globes, een Grammy, de Orde van de Cavaleiro Admissão van de regering van Brazilië en de Ordre des Arts et des Lettres van de regering van Frankrijk. 

Shiro TakataniShiro Takatani
De internationaal gerenommeerde beeldend kunstenaar Shiro Takatani (Tokio, 1963) studeerde af in Environmental Design aan de Kyoto City University of Arts. Hij was in 1984 mede-oprichter van het kunstenaarscollectief Dumb Type, dat wereldwijd erkenning kreeg met multidisciplinaire shows als OR (1997-1999), Voyage (2002-2009) en MEMORANDUM OR VOYAGE (2014). Ook onder zijn eigen naam maakte Takatani veel installaties en performances. Sinds Frost Frames, zijn eerste installatie uit 1998, wordt hij veelgevraagd door musea, festivals en theaters over de hele wereld. 

De afgelopen twee decennia heeft Takatani in samenwerking met Ryuichi Sakamoto veel ambient art-projecten gemaakt. Voor de Biënnale van Valencia in 2001 creëerde hij de video-installatie IRIS samen met ‘mist-kunstenaar’ Fujiko Nakaya. In 2005 maakte hij voor het Natuurhistorisch Museum van Letland twee video-installaties, Ice Core en Snow Crystal / fiber optic type, die deel uitmaakten van een tentoonstelling over het wetenschappelijk werk van Ukichiro Nakaya over sneeuw en ijs.

Takatani’s recentere werk omvat de grootschalige mistinstallatie CLOUD FOREST (2010), een van de eerste animatiekunstwerken voor de 3D WATER MATRIX (2014) in de Cité des sciences et de l'industrie in Parijs, en de performance-installatie ST/LL (2015), een reflectie op de menselijke beleving van tijd en ruimte. De performance is vaak opnieuw uitgevoerd, de laatste keer tijdens het Singapore International Festival of Arts in 2019. 

Projecten van Ryuichi Sakamoto en Shiro Takatani

1999         LIFE
2005      Garden Live in Kyoto
2007      LIFE - fluid, invisible, inaudible...
2007      Garden Live in Kyoto
2010       Mallarmé project I
2011         Mallarmé project II
2012        silence spins
                 Collapsed
2013        LIFE-WELL
2013        water state 1
2014        Forest Symphony
2015        ST/LL
2016        PLANKTON: A Drifting World at the Origin of Life
2017        async - drowning
                 async - Live at the Park Avenue Armory
2018        dis•play - Live
                 IS YOUR TIME 
2019       Fragments - Singapore – Live

Min TanakaMin Tanaka
(Tokio, 1945) is een pionier in de wereld van de dans. Met een opleiding in klassiek ballet en moderne dans, wordt hij gezien als een avant-garde en experimentele danser. Hij wordt internationaal erkend als een pionier op het gebied van Butoh. In 1966 begon Tanaka met solo-optredens. In 1974 trok hij zich terug uit de Japanese Contemporary Dance Association en begon zijn eigen dansactiviteiten. Tanaka ontwikkelde zijn ‘hyper-dans’, waarin een volledige eenheid van geest en lichaam wordt benadrukt. In 1985 stichtte hij de Body Weather Farm in Hakushu stad, Yamanashi, een coöperatieve omgeving voor dansers die via het boerenleven de oorsprong van dans onderzoeken. Die zoektocht naar de oorsprong van dans kreeg een nog dieper gewortelde benadering met het Locus Focus project, een doorlopende reeks van locatiegebonden, en improvisatiedansvoorstellingen die plaatsvinden in heel Japan en daarbuiten. Naast zijn eigen originele solo- en groepswerk is Min Tanaka erop gebrand belangrijke choreografieën nieuw leven in te blazen. Zo creëerde hij tussen 1990 en 1992 zijn versie van Le Sacre du printemps met internationale groepen dansers in Japan, Frankrijk, Tsjechië en Slowakije, en in 1997 met Russische volksdansers in Moskou. In 2003 werd hij benoemd tot meester van de nieuwe dansafdeling aan de School of Dramatic Art in Moskou. Met het dansgezelschap in Moskou ensceneerde hij in 2005 een origineel danswerk Goya-Guests from the Dark. Tanaka heeft samengewerkt met gerenommeerde kunstenaars uit verschillende disciplines - componisten als Luciano Berio en Hans Werner Henze, improvisatoren als Milford Graves, Cecil Taylor en John Cale, beeldend kunstenaars als Karel Appel en Richard Serra en de schrijfster Susan Sontag. Hij is onderscheiden als Chevalier des arts et des lettre van Frankrijk en heeft deelgenomen aan projecten over de hele wereld.

Mayumi MiyataMayumi Miyata (Tokio, 1954) is een van de eerste artiesten die het Gagaku blaasinstrument Shō wereldwijd bekend heeft gemaakt, en het bewustzijn heeft vergroot dat het niet alleen een traditioneel instrument is, maar ook een plaats heeft in de hedendaagse muziek. Na te zijn afgestudeerd aan het Kunitachi College of Music op piano, studeerde Mayumi Miyata Gagaku en in 1979 trad zij toe tot het Gagaku ensemble van het Nationaal Theater van Japan. Sinds haar debuutrecital in Tokio in 1983 is ze actief als soliste en verbluft ze het publiek in Europa en Noord-Amerika, in concertzalen als La Scala in Milaan, Wien Konzerthaus en op festivals als London Proms, Wien Modern, Festival d'Automne à Paris, Internationale Ferienkurse für Neue Musik en het Pacific Music Festival. Ze heeft nauw samengewerkt met John Cage, en andere componisten zoals Toru Takemitsu, Toshio Hosokawa, Helmut Lachenmann, Paul Méfano, Klaus Huber, en Pierre-Yves Artaud. Tot haar recente samenwerkingen behoren het BBC Symphony Orchestra met Kazushi Ono, het Orchestre Symphonique de la Monnaie met Kazushi Ono, het NHK Symphony Orchestra met Charles Dutoit voor hun Europese tournee, het New York Philharmonic met André Previn, het Tanglewood Festival Orchestra met Seiji Ozawa, het Tsjechisch Philharmonisch Orkest met Vladimir Ashkenazy, de Bamberger Symphoniker met Jonathan Nott en het Orchestre National de Lyon met Jun Maerkl. Bovendien werd ze door het Japanse Agentschap voor Culturele Zaken benoemd tot cultureel ambassadeur, die de kennis van de Shō overzee bevordert.

 

Credits

muziek, concept
Ryuichi Sakamoto
visual design, concept
Shiro Takatani
danser
Min Tanaka
shō
Mayumi Miyata
noh fluit
Late Rokurobyoe Fujita, the 11th (recorded in June, 2018)
lichtontwerp
Yukiko Yoshimoto
media authoring/programmering
Ken Furudate, Satoshi Hama, Ryo Shiraki
kostuums
Sonya Park
productieleiding
Simon MacColl
toneelmeester
Nobuaki Oshika
front of house engineer
ZAK
geluidstechniek
Takeo Watanabe
film assistent
Shuta Shimmyo
grafisch ontwerp assistent voor video
Takuya Minami
lichtassistent
Kazuya Yoshida
manager Min Tanaka
Rin Ishihara (Madada Inc.)
aanvullende geluidstechniek
Alec Fellman (Kab America Inc.)
assistant aanvullende geluidstechniek
Maria Takeuchi (Kab America Inc.), Makoto Kondo (office INTENZIO)
aanvullende steun
Mai Yuda (Kab Inc.)
Engelse vertaling Dream #1 uit Ten Nights of Dreams van Natsume Soseki en KANTAN
Sam Bett
moderne Japanese vertaling van KANTAN
Rurihiko Hara
Engelse vertaling van "The Butterfly Dream"
Neo S. Sora
speciale dank aan Dr. Shin-Ichi Fukuoka voor zijn advies tijdens de ontwikkeling van het project
productie
Richard Castelli, Norika Sora, Yoko Takatani
coproductie
Holland Festival, deSingel, Manchester International Festival
ontwikkeld in samenwerking met
Dumb Type Office, KAB America Inc., Epidemic
productie, tourmanagement
Richard Castelli, Florence Berthaud (Epidemic)
met steun van
the Agency for Cultural Affairs, Government of Japan through the Japan Arts Council
Deze voorstelling is mede mogelijk gemaakt door

Cookies

Onze website maakt gebruik van cookies om zo uw online beleving te vergroten. Meer informatie

Toestaan

Holland Festival gebruikt cookies om u een snellere en betere beleving aan te bieden op deze website. In de cookies worden hele kleine stukjes informatie opgeslagen, zodat onze website acties die u doet kan onthouden. Hierin worden geen persoonsgegevens verwerkt en we kunnen niet achterhalen wie u bent.

Websiteverbeteringen

We gebruiken Google Analytics om het verkeer te meten op onze website. Dit geeft ons inzicht hoe bezoekers onze website gebruiken en geeft ons de mogelijkheden om de website te verbeteren. Daarnaast gebruiken we Google Analytics voor remarketingdoeleinden via Google AdWords.

Informatie delen

We maken gebruik van Facebook, TwitterAddThis en Google Plus zodat u informatie kunt delen met uw vrienden via sociale media.

Video's

Om video's te tonen op onze website wordt een cookie gebruikt om te onthouden waar u bent gebleven tijdens het bekijken van de video.

lees ons cookie beleid

Geen cookie modus

lees ons cookie beleid