The Valley of Astonishment

Na de opera Une flûte enchantée (Holland Festival 2011) keert de invloedrijke regisseur Peter Brook (1925) terug naar het Holland Festival met The Valley of Astonishment, wederom in samenwerkinge.

met Marie-Hélène Estienne. Brook noemt zijn The Valley of Astonishment een ‘theatraal onderzoek’. Het is een voortzetting van een onderwerp dat Brook en Estienne al eerder aansneden met de voorstelling The Man Who (Holland Festival 1995): hoe (anders) beleven patiënten met een neurologische aandoening de wereld? Daarbij baseerden Brook en Estienne zich op het werk van de Britse schrijver en neuroloog Oliver Sacks. Theater, aldus Brook, bestaat om ons te verwonderen. En daarbij zijn twee tegenstrijdige elementen nodig: het bekende en het buitengewone. The Man Who toonde gewone mensen die door hun ziekte abnormaal en onberekenbaar gedrag vertoonden, en daardoor in vroegere tijden vaak als krankzinnigen werden afgeschreven. Maar het onderscheid tussen deze personages en het publiek werd door de voorstelling bewust op een tragische, komische en ontroerende manier vertroebeld.

The Valley of Astonishment – net als The Man Who gespeeld door vier acteurs en een muzikant – is opnieuw een wonderlijke ontdekkingsreis door de menselijke hersenen, geïnspireerd op de meest recente inzichten uit de neurologische wetenschap. Maar Brook en Estienne gaan nu een stap verder. In deze productie wordt het publiek geconfronteerd met vier personages bij wie muziek, kleur, vormen, herinneringen, geuren en gevoelens extreem tegengestelde ervaringen oproepen. Stel je een wereld voor waar elk geluid ook een kleur heeft, iedere kleur een smaak, en waar het nummer 8 een dikke dame is. Deze adembenemende voorstelling onderzoekt de fascinerende beleveniswereld van bijzondere mensen, die door hun ziekte de wereld op een radicaal andere manier ervaren. Van het ene op het andere moment zwalken ze van hemel naar hel.

Daarnaast is de voorstelling geïnspireerd op een episch, mystiek gedicht van de Perzische dichter Farid al-Din ‘Attar, Conference of the Birds (1177) over dertig vogels die een zoektocht door zeven valleien moeten volbrengen – waarbij iedere vallei gevaarlijker en lastiger is te navigeren dan de voorgaande. In 1979 maakte Brook al eerder een enscenering van dit Perzische epos, nu wordt dit eeuwenoude verhaal in een nieuwe context geplaatst.

In zijn monumentale 70-jarige carrière als theater- en opera- en filmregisseur heeft Brook zich altijd beziggehouden met grote filosofische vraagstukken. Van zijn imposante theater- en filmbewerking van het vedische heldendicht The Mahabharata (1985, verfilmd in 1989), en zijn werk bij The Royal Shakespeare Company – met onder andere de invloedrijke stukken King Lear (1962, verfilmd in 1969) en Marat/Sade (1964, verfilmd in 1967), zijn versie van Dostojevski’s korte verhaal Le Grand Inquisiteur (2004) tot de minimalistische voorstelling over het leven van de vrijzinnige Afrikaanse sufi-mysticus Tierno Bokar (Holland Festival 2005). Brook is gefascineerd door mensen die de wereld in de volle intensiteit beleven: de zieke, de geestdriftige of de gek. The Valley of Astonishment is hierop geen uitzondering en richt zich op de vragen: Wat ervaren we écht? En ervaart iedereen de wereld op dezelfde manier?

In The Valley of Astonishment combineren Brook en Estienne de islamitische mystiek met de meest recente ontdekkingen uit de neurologische wetenschap. De voorstelling neemt de toeschouwer mee in een caleidoscopische zoektocht door de bergen, dalen en valleien van de woeste, onberekenbare menselijke psyche. En we belanden in de zesde vallei: die van de verwondering, waar elke stap leidt naar het onbekend